Advaita Vedanta

home > teksten > archief

Onderzoek

Het lijkt zo te zijn dat alles wordt waargenomen door een persoon, een zelfstandige entiteit. Een Advaitaleraar is meestal de eerste die je vertelt dat het in werkelijkheid anders is. En dat betekent een grote ommekeer. Want het is een aangenomen idee dat de persoon alles zou zien, en dat is vaak niet aan een nauwkeurig onderzoek onderworpen. Als je het voor de eerste keer hoort lijkt het ook belachelijk, te gek voor woorden. Het idee "Ik ben een persoon, die allerlei ervaringen opdoet en dingen beleefd" is zo volkomen normaal geworden in de loop der tijd, dat het onzin lijkt om te kijken of dat werkelijk zo is. Maar dat is nu juist precies wat Advaita doet.
Advaita stelt de vraag: is het werkelijk zo, dat de persoon alles waarneemt en ervaart? Is het werkelijk zo dat de persoon een zelfstandig iets is, onafhankelijk? Is het zo dat een persoon in staat is ervaringen op te doen en waar te nemen, of is er iets anders aan de hand? En dan komt het erop aan om zelf te kijken of die overtuigingen kloppen, of dat er juist helemaal niets van klopt. Je neemt dus niet op gezag aan wat een ander (in dit geval dan de leraar) je voorkauwt, nee, je wordt uitgenodigd om te zien of het zo is. En als je het de moeite waard vindt om te onderzoeken dan ga je aan de slag met dit verhaal.

De persoon, wat is dat eigenlijk? Laten we eerst eens kijken of hij continuïteit bezit. Is hij er de hele dag door? En ook de hele nacht? Of is hij er alleen als er aan gedacht wordt? Wat gebeurt er bijvoorbeeld als je totale aandacht door iets in beslag genomen wordt, bijvoorbeeld een spannende film, of een mooi boek? Het is niet eens zo moeilijk om te ontdekken dat die persoon vaak helemaal verdwenen is, maar dat moet je dus onderzoeken! Kijk of het zo is! En wat is die persoon precies? Ook iets om goed te bekijken. Is het een beeld dat je van jezelf gevormd hebt? Had je dat beeld de eerste jaren van je leven ook al? Of kwam het pas later op? En is dat beeld aan verandering onderhevig? Of blijft het door de jaren heen steeds hetzelfde? En waar bestaat dat beeld uit? Zijn het herinneringen, dus geheugen? Is het denkwerk, die persoon? En, als de persoon een beeld is dat uit denkwerk bestaat, door wie (of wat) wordt dat beeld dan gezien? Wat is eigenlijk sowieso datgene wat alle gedachten waarneemt? En als je daar een naam aan wilt geven, wat neemt dan weer die naam waar?

Heel wat dingen om te onderzoeken dus. Natuurlijk word je wel een beetje op het spoor gezet door de leraar. Hij zal bijvoorbeeld zeggen: "Geluid wordt via het gehoor waargenomen in geluidloosheid. In de stilte kunnen geluiden verschijnen, dus die stilte is er eerst. Die stilte is er nog steeds als er geluid is, die verdwijnt niet, net zomin als een schoolbord verdwijnt zodra je er op schrijft." Dat kan allemaal heel logisch klinken, maar daarmee is de kous natuurlijk niet af. Integendeel, dan begint het pas! Dan ga je kijken of je dat met je hele wezen kunt zien, of dat het nog niet helder is.

En zolang je zegt: "Ja, daar zit wel iets in..." is je onderzoek nog niet afgerond. En het hoeft zich ook niet te beperken tot geluid alleen, je kunt het toepassen op alles wat er ook maar waargenomen kan worden: geluid, licht, reuk, smaak, gevoel en gedachten. En dat kan betekenen dat stellingen die heel lang voor waar aangenomen werden, verdwijnen. Komen er dan andere stellingen voor in de plaats? Of zal blijken dat geen één stelling van toepassing is op de werkelijkheid? Wie weet...